PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY HIỆN ĐẠI ỨNG DỤNG TRONG ĐÀO TẠO THEO HỆ THỐNG TÍN CHỈ

 PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY HIỆN ĐẠI ỨNG DỤNG TRONG

ĐÀO TẠO THEO HỆ THỐNG TÍN CHỈ 

TS. Nguyễn Ngọc Hùng- Hiệu trưởng

Trường Đại học Lương Thế Vinh

 

          Giáo dục Đại học và phương pháp dạy học đã và đang là yêu cầu cấp bách của hệ thống giáo dục Đại học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo.          Tuyên bố của Hội nghị quốc tế về giáo dục đại học nam 1998 do UNESCO tổ chức đã chỉ rõ: Sứ mệnh của giáo dục đại học là góp phần vào yêu cầu phát triển bền vững và phát triển xã hội nói chung đồng thời giáo dục đại học cần được triển khai về phương pháp đào tạo theo 3 tiêu chí: 1/Trang bị cách học; 2/Phát huy tính chủ động của người học; 3/Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt động dạy và học.

          Trong thời gian vừa qua, nhiều vấn đề cơ bản của phương pháp dạy học đại học đã được sự quan tâm nghiên cứu và ứng dụng cho đội ngũ giảng viên đại học nói chung và phương pháp dạy học đại học nói riêng. Mục đích của việc đổi mới PPDH là để nâng cao chất lượng đào tạo; là con đường giúp giáo dục Đại học Lương Thế Vinh thoát khỏi tình trạng tụt hậu so với trình độ tiên tiến của các Trường Đại học trong nước và trong khu vực. Các nội dung này có vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình nâng cao năng lực giảng dạy cho đội ngũ giảng viên, hỗ trợ tích cực trong quá trình chuyển đổi sang phương thức đào tạo theo tín chỉ tại Trường đại học Lương Thế Vinh hiện nay.

          Vấn đề đặt ra là đổi mới thế nào? Và bắt đầu từ đâu?

1. Cơ sở phương pháp luận cần thiết cho việc đổi mới phương pháp dạy học đại học

          Đổi mới phương pháp dạy học là thay đổi phương pháp tiếp cận và phương pháp tổ chức quá trình đào tạo ở bậc đại học, bắt đầu từ nhận thức đến hành động thực tế. Trước hết đổi mới phương pháp dạy học phải dựa trên các quan điểm sau đây:

          1.1. Quá trình dạy học hiện đại phải được tổ chức trên cơ sở: " Dạy học lấy người học làm trung tâm ".

          Trong luận điểm này điều quan trọng không chỉ là xác định vị trí trung tâm của người học trong mối quan hệ với giảng viên và nội dung dạy học mà còn xác định người học là mục tiêu cần tác động biến đổi đồng thời nhấn mạnh người học còn là chủ thể nhận thức, là nguồn lực chính của quá trình dạy học.

          Tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học phải được đề cao, quá trình dạy học phải khai thác mọi tiềm năng, phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.

          1.2. Quá trình dạy học hiện đại phải đạt bốn mục tiêu cơ bản sau:

          + Nắm vững tri thức khoa học và kinh nghiệm cuộc sống: Học để biết

          + Nắm vững kỹ năng thực hành (năng lực thực hiện) để trở thành người lao động sáng tạo: Học để làm

          + Hình thành khả năng hòa nhập cộng đồng và lao động hợp tác: Học để cùng chung sống

          + Có ý chí vươn lên để tự khẳng định mình trong một thế giới hiện đại và nền khoa học công nghệ phát triển nhanh như vũ bão: Học để tự khẳng định

          Đây chính là bốn trụ cột giáo dục được UNESCO đề xuất, cần phải được quán triệt vào giáo dục đại học.

2. Đổi mới phương pháp dạy học đại học Lương Thế Vinh        

          Phương pháp dạy học truyền thống lấy giảng viên làm trung tâm. Trong các giờ học giảng viên thuyết trình, sinh viên nghe hiểu, ghi nhớ để rồi tái hiện khi trả bài.

          Phương pháp dạy học hiện đại lấy người học làm trung tâm. Bản chất của phương pháp dạy học mới là hoạt động hóa người học, khai thác tối đa năng lực của từng cá nhân trong một môi trường tập thể thuận lợi.

          2.1. Phương pháp dạy học mới là chuyển từ hình thức dạy học diễn giảng đang chiếm ưu thế gần như độc quyền trên giảng đường đại học hiện nay, sang sử dụng phối hợp các hình thức tổ chức dạy học khác 

          + Lấy việc tự học, tự nghiên cứu của cá nhân làm nền tảng.

          + Tổ chức học nhóm để hỗ trợ từng cá nhân.

          + Thực hiện xeminar thường xuyên để tăng cường tính nghiên cứu.

          + Tổ chức thực hành các bộ môn.

          + Nâng cao chất lượng thực tập nghiệp vụ Sư phạm.

          + Tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học.

          2.2. Phương pháp dạy học mới chuyển từ phương pháp giảng viên độc thoại sang phương pháp tất cả cùng tham gia, với các kỹ thuật đa phương tiện.

          + Phương pháp động não là phương pháp dạy học trong đó giảng viên đưa ra vấn đề, sinh viên suy nghĩ, tự do nêu ý tưởng riêng. Mục đích là kích thích tư duy, tìm sáng kiến để giải quyết vấn đề.

          + Tổ chức thảo luận nhóm là phương pháp học tập tập thể. Phương pháp này tạo cơ hội để mỗi sinh viên được phát biểu và chia sẻ các quan điểm, cùng nhau nắm vững vấn đề học tập. Có rất nhiều kỹ thuật tổ chức học nhóm.

          + Đóng vai học tập là phương pháp tái tạo các tình huống như thật, sinh viên đóng vai diễn, qua đó sinh viên thể hiện quan điểm, thái độ và cách ứng xử hợp lý.

          + Phương pháp đề án sinh viên thảo luận xây dựng các đề án nghiên cứu và triển khai đề xuất các giải pháp và tiến hành thực hiện.

          + Tổ chức nhiều hoạt động thực hành, học tập, thực hành nghiên cứu, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm theo chuyên môn kỹ thuật được đào tạo từ thấp đến cao, kết hợp nội khóa, ngoại khóa, với các nội dung bắt buộc và tự chọn.

3. Phương pháp dạy học mới cần khai thác thành tựu của công nghệ thông tin, sử dụng hợp lý các phương tiện nghe nhìn phù hợp với nội dung môn học và điều kiện cụ thể của Trường đại học Lương Thế Vinh.

          + Sử dụng máy chiếu hình.

          + Sử dụng Power Point.

          + Chương trình hóa dạy học.

          + Các thiết bị thực hành nghiên cứu và các kỹ thuật khác để hỗ trợ.

          Phương pháp dạy học mới cần khách quan hóa quá trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên. Tăng cường kiểm tra, đánh giá trong học tập. Tự kiểm tra trở thành ý thức thường xuyên. Đánh giá toàn diện, khách quan là đòn bẩy cho phương pháp dạy học tích cực.

 

4. Đổi mới phương pháp giảng dạy

Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới phương pháp học tập (chú trọng học nhóm), đổi mới việc kiểm tra đánh giá (chú trọng đánh giá thường xuyên) và đổi mới cách biên soạn giáo trình và đề cương giảng dạy để đạt mục tiêu đào tạo mới. Giảng viên phải biết các phương pháp giảng dạy khác nhau tuỳ trường hợp: thuyết giảng, thảo luận, thí nghiệm, giải quyết vấn đề (problem solving), thuyết trình, làm dự án hay đồ án thiết kế, nghiên cứu, mô phỏng (simulation). Giảng viên phải hướng dẫn sinh viên rèn luyện năng lực nhận thức, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực thu thập thông tin, xử lý thông tin, năng lực làm việc đồng đội, năng lực tự nghiên cứu học hỏi thêm. Giảng viên phải rèn luyện phẩm chất nhân văn cho sinh viên bằng chính phẩm chất của mình qua sự đam mê chuyên môn và nhiệt tình giảng dạy qua cách sử dụng thành thạo một số biện pháp sư phạm kỹ thuật.

Mặc dù thuyết giảng là phương pháp giảng dạy tiêu biểu và truyền thống của các trường học, nhưng phương pháp giảng dạy cho nhóm nhỏ cần được chú trọng đào tạo, để dạy cách tự học.

Mục đích của việc giảng dạy không chỉ là truyền đạt nội dung kiến thức sâu rộng hay những kỹ năng chuyên môn, mà còn giúp sinh viên phát triển khả năng phân tích suy luận và sáng tạo giải quyết vấn đề, và giúp sinh viên xây dựng lòng tự tin cùng tinh thần tự học tập và phát triển.

+ Phương pháp thuyết giảng lớp đông

Mục đích của việc “lên lớp” thuyết giảng chủ yếu là truyền đạt thông tin và kiến thức, thúc đẩy suy nghĩ tìm hiểu bài giảng, tạo nên hứng thú học hỏi. Nhưng mục đích này không phải lúc nào cũng phù hợp nhau, và giảng viên không nhất thiết phải quan tâm đạt được cả ba mục đích này một cách đồng đều. Quá quan tâm đến việc truyền đạt đầy đủ thông tin và kiến thức có thể hạn chế việc hiểu bài. Quá chú trọng việc giảng cho hiểu có thể phải cố tình bỏ qua những phần chi tiết. Mặt khác quá quan tâm đến việc tạo nên hứng thú thì có thể không đủ thì giờ giảng cho hiểu cặn kẽ.

Tài liệu, giáo trình, bài đọc thêm có thể dùng để cung cấp đầy đủ thông tin và kiến thức chi tiết. Bài tập, thảo luận có thể sử dụng để giúp suy nghĩ tìm hiểu và tạo nên hứng thú học hỏi. Tuy nhiên điều quan trọng là mục đích bài giảng phải được xác định và thể hiện trong việc soạn bài giảng.

Việc lên lớp thuyết giảng về cơ bản liên quan đến việc chuẩn bị và truyền đạt một lượng thông tin. Một bài giảng giới thiệu một chủ đề, xác định  những lĩnh vực quan trọng liên quan và cung cấp một tổng quan của vấn đề đó.

+ Phương pháp giảng dạy nhóm nhỏ

Mặc dầu thuyết giảng là phương pháp giảng dạy tiêu biểu và truyền thống của các trường học, nhưng phương pháp giảng dạy cho nhóm nhỏ cần được chú trọng hơn khi cần phải cá nhân hoá việc giảng dạy và học tập để nâng cao chất lượng đào tạo.

Phương pháp giảng dạy là phương pháp giảng dạy tiêu biểu và truyền thống của các trường học, nhưng phương pháp giảng dạy cho nhóm nhỏ cần được chú trọng hơn khi cần phải cá nhân hoá việc giảng dạy và học tập để nâng cao chất lượng đào tạo.

Phương pháp giảng dạy cho nhóm nhỏ coi trọng việc học tập mang tính tương tác và tự khám phá nên rát thích hợp cho mục đích lâu dài là sự phát triển sự suy nghĩ độc lập sáng tạo, óc phân tích suy luận, khả năng đánh giá, điều chỉnh và áp dụng những kiến thức học được của sinh viên.

Phương pháp giảng dạy nhóm nhỏ sẽ hiệu quả hơn nhiều trong việc đạt được những mục tiêu chủ yếu sau:

- Phát triển khả năng tìm hiểu, phân tích, thẩm định, phán đoán, giải quyết vấn đề.

- Tăng cường sự hiểu biết, nhạy cảm và sức sáng tạo, thúc đẩy thay đổi thái độ và hành vi.

- Nâng cao năng lực trình bày bằng lời nói và kỹ năng giao tiếp tương tác với người khác.

- Huấn luyện khả năng làm việc tập thể (teamwork or collective effort)

Đây là phương pháp coi sinh viên làm trung tâm và thúc đẩy sự tham dự của sinh viên cũng như phát triển tinh thần độc lập và chủ động của sinh viên. Nhóm vừa hỗ trợ tinh thần cho cá nhân vừa là áp lực của bạn bè đồng loại giúp cho cá nhân cố gắng thể hiện mình tốt hơn. Phương pháp này còn tạo ra nhiều cơ hội tương tác giữa giảng viên và sinh viên cũng như giúp giảng viên đánh giá sát khả năng và nhu cầu cụ thể của sinh viên để phát triển cách học sâu rộng (deep approach to learning).

Phương pháp giảng dạy nhóm nhỏ thay đổi tuỳ theo ngành chuyên môn, mục đích, và những hạn chế về nhân lực, thời gian và không gian. Tuy nhiên, có thể những loại sau:

Nhóm bài tập (Tutorial): bài tập được giao trước để sinh viên chuẩn bị và đến giờ bài tập từng nhóm sinh viên từ 10 đến 20 người được phụ giảng hướng dẫn để giải các bài tập đó. Nội dung, tiến độ rất mềm dẻo tuỳ từng sinh viên vì thế mức độ tương tác giiữa sinh viên với nhau và với phụ giảng là rất cao. Thông thường giờ bài tập theo nhóm nhỏ này được bố trí đi kèm với buổi thyết giảng

Buổi thảo luận tìm lời giải cho một vấn đề (Problem-solving Sesion) thông thường buổi thảo luận tập trung vào việc nhận diện vấn đề, phân tích vấn đề và tìm các phương án lời giải. Vấn đề được nêu ra trước đó một thời gian để sinh viên chuẩn bị, tìm tài liệu, tự phân tích suy nghĩ. Trong buổi thảo luận, giảng viên chỉ vai trò người hướng dẫn để mọi sinh viên nhóm tham gia trình bầy, chất vấn, tranh luận và cùng nhau tìm lời giải cho vấn đề. Nhóm thường có khoảng 15 sinh viên.

Thuyết trình (Seminar): sau phần trình bầy chính thức của một hay hai giáo viên, cả nhóm sẽ thảo luận quanh chủ đề đó. Loại này mang tính chất hướng về chủ đề hơn là hướng vào sinh viên. Đề tài thuyết trình cũng được báo trước để không chỉ báo cáo viên mà cả sinh viên cũng chuẩn bị ý kiến. Hội thảo bàn tròn là những biến thể của thuyết trình.

Nghiên cứu trường hợp (Case Study): những trường hợp phức tạp trên thực được viết lại thành những trường hợp nghiên cứu hoặc có sửa đổi hoặc giữ nguyên để đưa ra phân tích như những kinh nghiệm thực tế. Những trường hợp này phức tạp hơn nhiều khi so với lý thuyết trong giáo khoa vì thế giúp sinh viên vận dụng kiến thức lý thuyết vào tình huống thực tế.

Nhóm thí nghiệm (Laboratory Session): trong các ngành khoa học kỹ thuật cần những giờ thí nghiệm, các nhóm nhỏ từ 5 đến 15 sinh viên được hướng dẫn để tự thực hiện bài thí nghiệm, thảo luận, đo đạc tính toán và viết báo cáo thí nghiệm.

Nhóm dự án (Project Work): dự án có thể giao cho từng cá nhân hay từng nhóm nhỏ thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên. Kết quả dự án ngoài báo cáo viết, có thể báo cáo dưới hình thức thuyết trình.

Mô phỏng (Simulation): đây là một loại thực tập trên phương tiện mô phỏng như thực tế. Hoàn cảnh của mô phỏng thường được xây dựng gần như nghiên cứu trường hợp (case study) và các thành viên nhóm mô phỏng đóng vai trò của người trong cuộc.

Thực tập (Practical Work): đây là cách học tập trên thực tế, như thực tập tại xưởng trường, thực tập trải nghiệm tại các doanh nghiệp.

5.  Đổi mới phương pháp học tập

Phương pháp học tập là một khoa học về nhận thức và tư duy, đồng thời cũng một phần của việc hình thành nhân cách. Đổi mới phương pháp học tập phải thực xem là một trọng tâm tương ứng của việc đổi mới phương pháp giảng dạy.

Sinh viên cần được hướng dẫn phương pháp học tập đại học trong những môn của học kỳ đầu tiên hay trong một khoá học bắc cầu (bridging course) cho sinh viên đại học.

Trong quá trình học tập, sinh viên cần phải được rèn luyện kỹ năng đọc, làm việc với văn bản, kỹ năng ghi bài giảng trong lớp, ghi chép từ tài liệu tham khảo, kỹ năng tóm tắt; diễn đạt vấn đề theo cách của mình. Sinh viên còn phải được rèn luyện kỹ năng thuyết trình, thảo luận, kỹ năng tổ chức học nhóm, làm việc đồng đội; kỹ năng tham khảo tài liệu ngoại ngữ, truy cập thông tin từ internet.

Đổi mới phương pháp học tập là phải chú trọng việc tự học. Mấu chốt của tự học là tư duy độc lập để sáng tạo. Người thầy giỏi là người dạy cho sinh viên biết cách tự học. Song tự học không có nghĩa là học một mình mà tự học trong sự hợp tác với các bạn cùng lớp dưới sự hướng dẫn của thầy. Tự học ban đầu là dưới sự hướng dẫn của giảng viên hoặc trực tiếp từ xa.

Các dạng của tự học bao gồm: tự học trên lớp như nghe hiểu bài giảng, ghi bài giảng và tham gia thảo luận phát biểu ý kiến, tự học ngoài lớp như đọc giáo trình tài liệu tham khảo, làm bài tập ở nhà, thực hiện đồ án hay tiểu luận hay đề tài nghiên cứu khoa học, học nhóm.

                                               

KẾT LUẬN

          Phương pháp dạy học mới là tổ hợp các cách thức hoạt động ở Trường đại học Lương Thế Vinh, để các giảng viên khai thác tối đa năng lực của người học trong một môi trường Sư phạm thuận lợi, đồng thời sử dụng hợp lý các phương tiện dạy học hiện đại.

          Phương pháp dạy học mới là phương pháp hoạt động hóa người học bằng mọi biện pháp, mọi thủ thuật, giúp cho người học tự nghiên cứu tìm tòi kiến thức, hình thành kỹ năng sống và hoạt động sáng tạo.

          Phương pháp dạy học mới là tăng cường các hoạt động hỗ trợ học tập trong đó kiểm tra đánh giá khách quan như một giải pháp quan trọng.

Trường Đại học Lương Thế Vinh đang tiến hành đổi mới phương pháp dạy học. Khâu đột phá là đổi mới phương pháp dạy học ở các tổ bộ môn chuyên ngành kỹ thuật và các khoa liên ngành.

Nội dung đổi mới là kết hợp các phương pháp dạy học tương tác, thực hành, thực tập và ứng dụng công nghệ thông tin, kiểm tra đánh giá...

          Trên cơ sở đổi mới chương trình, nội dung và cung ứng đầy đủ giáo trình và tài liệu học tập, phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại tiếp cận học chế tín chỉ.

                   

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 [1] Trần Khánh Đức, (2002), Sư phạm Kỹ thuật - NXB Giáo dục, Hà Nội

[2]  Nguyễn Ngọc Hùng, (2014) "Giáo viên dạy nghề và phương pháp dạy thực hành theo năng lực thực hiện " NXB LĐ- XH.

[3]  Nguyễn Ngọc Hùng, (2014) " Quản lý công tác Cố vấn học tập trong đào tạo theo học chế tín chỉ " Đề tài NCKH - Mã số: KC2014-05-02.

[4]  Nguyễn Ngọc Hùng, (2015) " Các biện pháp quản lý quá trình dạy học theo học chế tín chỉ " Đề tài NCKH - Mã số: KC2015-05-02.

[5]  Nguyễn Ngọc Hùng, (tháng 10/2015) " Giảng dạy  tích hợp theo năng lực thực hiện tại các Trường ĐHSPKT."  Hội thảo Khoa học Toàn quốc về Bồi dưỡng năng lực cho giảng viên các Trường Sư phạm tại Đà Nẵng. 

BẠN ĐỂ LẠI THÔNG TIN LIÊN HỆ TẠI ĐÂY

Tư vấn viên của chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn miễn phí cho bạn chọn trường phù hợp nhất!
Chúng tôi sẽ gửi thông báo tự động về điện thoại của bạn khi khóa học bắt đầu nhận hồ sơ tuyển sinh.


 
 
 
 
 
  
LIÊN KẾT ĐÀO TẠO